القلندیس

محله امروزی القلندیس یا به بیان درست‌تر «آلان دز» تا زمان تاسیس شهرداری سردرود و تبدیل شدن آن به شهر در سال ۱۳۳۶ یکی از آبادی‌های همجوار و چسبیده به سردرود به شمار می‌رفت به طوری که تا آن زمان دارای «کدخدا»ی مستقل (زیر نظر دهداری ده سردرود دهستان سردصحرا) بود. با تبدیل و ارتقاء سردرود به یکی از شهرهای استان آذربایجان شرقی، این آبادی نیز جزو محلات قدیمی و بزرگ شهر تازه تاسیس شده سردرود قرار گرفته و اداره آن نیز به این شهر محول گردید. آخرین کدخدای آن مرحوم حسین منصوری معروف به «حسین کدخدا» بوده است. آنچه مهم است قدمت و پیشینه کهن آن است به طوری که شواهد و قرائن امر نشان از قدمت حداقل چند صد ساله و مربوط به قرون گذشته آن دارد. وجود چشمه قدیمی و کهن محمد حنفیه معروف به «آلاندیز چشمه سی» و نیز قبرستان و مسجد قدیمی به همین نام موید سابقه تاریخی و پیشینه گذشته آن دارد.

وجه تسمیه

در فرهنگ لغات دهخدا در مورد «القلندیس» چنین آمده است: القلندیس. [ اَ ق َل َ ] (اِخ) دهی است کوچک جزء بخش اسکو شهرستان تبریز در بیست هزار گزی شمال اسکو در مسیر شوسه مراغه به تبریز... ولی در خصوص معنی و مفهوم آن چیزی بیان نشده است. به نظر می‌رسد کلمه «القلندیس» واژه تصنوعی و عاری از مفهوم خاص بوده و در تقابل واژه ترکیبی و ترکی «آلان دز» ایجاد شده و غلط مصطلح است. در خصوص واژه «آلان» در فرهنگ لغات معین، تعاریف مختلفی ذکر شده است.
آلان: 1- ناحیه ای در قفقاز(اران) 2- قوم ساکن این ناحیه 3- تنگه‌ایست میان دو کوه در جنوب سردشت در کردستان ... 4- کوهی است در عرفات
کلمه آلان در فرهنگ لغات و واژگان ترکی آذربایجانی به مفهوم: میدان و سطح و نیز نام طائفه و قوم آمده است. کلمه «دز» نیز معرب شده «دژ» بوده و ترکیب «آلان + دز» به معنای محل استقرار و دژ قوم و طائفه «آلان» می‌باشد

مسجد حضرت علی (ع)

مسجد آلان دیز القلندیس از جمله مساجد قدیمی محله آلاندز و سردرود است که بنابه اقوالی در سده های گذشته به نام مسجد حنفی یا محمد حنفیه ذکر شده است. وجود سنگنبشته ای متعلق به سال ۷۵۰ یا ۷۳۵ و نیز سنگ قبری به تاریخ ۸۴۰ ه.ق. نشان از قدمت تاریخی این مسجد دارد. این مسجد بارها مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته که از آخرین بازسازی و تجدید بنای مسجد می‌توان به بازسازی و مرمت دهه ۱۳۴۰ و نهایتا به سال ۱۳۷۷ اشاره کرد. این مسجد قبل از بازسازی دهه ۱۳۴۰ گویا دارای گلدسته زیبایی بوده که با بازسازی صورت گرفته تخریب شده است. مسجد بزرگ القلندیس در حال حاضر با نمای بیرونی آجری زیبا با گنبد و دو گلدسته با ۹۰۰ متر زیربنا شامل خود مسجد، شبستان بانوان و امکانات لازم و سایر سرویس‌های ضروری است. داخل مسجد نیز به طرز زیبا به صورت ترکیبی آجر و کاشیکاری و سقف آن آیینه‌کاری شده است. مسجد القلندیس که در سال‌های اخیر به نام مبارک حضرت علی (ع) متبرک شده، یکی از بزرگترین و زیباترین مساجد جامع سردرود به شمار می‌رود.

هیئت حسینی القلندیس

مسجد حضرت علی (ع) دارای هیئت عزاداری زنجیرزن و سینه‌زن با قدمت حداقل ۷۰ ساله است. تاریخ تاسیس این هیئت به سال ۱۳۲۰ خورشیدی می‌رسد که از هیئت حسینی حاج علی منفک شده و به صورت مستقل در دهه محرم و دیگر مناسبت‌های مذهبی به برپایی مجالس عزاداری و برنامه‌های مذهبی با نام هیئت حسینی مسجد القندیس می‌پردازد. عزاداری این هیئت از شکوه و معنویت خاصی برخوردار بوده و همراه با خیل عظیم عاشقان اهلبیت عصمت و طهارت (ع) است. از جمله بانیان، مداحان، خادمین و خدمتگزاران این هیئت می‌توان به مرحومین: علی غفوری، حاج علی اکبر شکوری، کربلاء اسماعیل بقایی، یوسف صداقت، حاج محمدتقی مداح، حسن پیلتن، اسماعیل آفرین، سیدحسین حسینی، حاج سیدهاشم حسینی، حاج محمد انصاری، حاج محمود محمودیه، سیدحسین اصل سیدنسب، محمد جلیل جلیلوند، سید آقا میرفتاحی، ملاحسن تقوی، شیخ علی اصغر عمی، اسماعیل رادی، غلامحسین قانع‌فر، یوسف میرزائی، محمد راه‌رو ، اصغر نقی‌پور و... اشاره کرد. از مداحان پبشکسوت فعلی می‌توان: حاج میرعلی اصغر موسوی، حاج احمد صداقت، حاج اکبر بقایی،کربلایی یوسف‌علی آقایی، کربلایی عباس بقایی، برادران بنیاد القلندیس، کربلایی حسین تقوی و... را نام برد.


---------------------------------------------
منبع و ماخذ:
کتاب در دست تالیف « شمیم عشق » سردرود شهر عاشقان حسینی / به قلم مقصود سامع سردرودی