sardroud

پوشش زنان قدیم سردرود (آلاچرشاب)

در گذشته‌های نه چندان دور بانوان سردرود و روستاهای اطراف از یک نوع پوشش بیرونی به عنوان حجاب به نام «آلاچرشاب» استفاده می‌کردند. –آلا در واژگان ترکی به معنی آغلی– قارالی (سیاه و سفید) بوده و چرشاب در معنای همان چادرشب است. این چادرشب‌ها همانگونه که از اسم‌شان پیدا بود تقریبا به رنگ سفید و سیاه (مایل به سرمه‌ای) و به شکل خشتی و چهارخانه بافته می‌شد. البته ابعاد این خانه‌ها با توجه به نوع جنس آن‌ها متغیر بود. (چادرشب‌هایی که مربع آنها کوچکتر بود به همان نسبت گرانتر و مرغوبتر و چادرشب‌های با مربع‌های درشتر ارزانتر عرضه می‌شدند.)

به طور معمول این چهارخانه‌ها در ابعاد ۷/۱ در ۵/۱ سانتی و دارای خطوطی نازک در پیرامون آنها قرار داشت. هر چادرشب شامل سه تخته ۲۰/۲ متری با عرض ۶۰ سانتی و دارای ۳۲ مربع یک در میان سفید و سرمه‌ای در هر تخته بود که در مجموع ابعادی ۸۰/۱ متر در ۲۰/۲ متر و به شکل مربع مستطیل قرار داشتند. جنس آنها نوعی متقال بود که توسط افراد خاصی که حرفه‌شان بافت چادرشب بود در دستگاه‌های کاملا ابتکاری و ابتدای که به آنها در اصطلاح محلی «جلفا» می‌گفتند بافته می‌شد. در رنگرزی الیاف و نخ آنها از رنگ طبیعی خصوصا لاجوردی استفاده می‌شد که آن نیز توسط رنگرزان متبحری و بدون استفاده از حرارت مستقیم در ظروف مخصوصی سفالی انجام می‌گرفت. بعد از اتمام کار بافت، رنگ‌پردازی دیگری با استفاده از همان رنگ لاجوردی و با پردازش خاصی روی پارچه آن صورت می‌گرفت.

کارگاه‌های بافندگی و بافندگان قدیمی

در خصوص پیشینه و سابقه تولید پارچه های خشتی مرسوم به آلاچرشاب اطلاعات چندانی وجود ندارد، اما تا اواسط دهه ۱۳۵۰ شمسی در سردرود کارگاه‌های مختلفی در امر بافت آنها فعالیت می‌کردند که از آن جمله می‌توان به خانواده‌های کرباسی‌ها در کوچه مقصودیه، کربلای اسماعیل ندیم در کوچه «القلندیس»، کربلای رضا صولتی در کوچه مسجد، کربلا هاشم دلالی (عرب حسین)، اصغر شاهدی، اصغر نیک نهاد، حسین ایزد یار، میراسماعیلی و... اشاره کرد.

این پوشش تا اواخر دهه ۱۳۵۰ شمسی در خود سردرود مورد استفاده بانوان قرار می‌گرفت ولی در حال حاضر سال‌هاست که بکلی استفاده از آن منسوخ شده و چادرشب‌های معمولی مشکی جای آن را گرفته است.

از نکات قابل ذکر این که، آلاچرشاب‌های بافت سردرود خیلی بادوام و دارای ثبات رنگ بیشتر بودند. به طوریکه به غیر از بانوان روستای «اسفهلان» (که از نوع دیگر این چادرشب‌های خشتی استفاده می‌کردند) غالب بانوان روستاهای اطراف سردرود و برخی از شهرها و محلات حاشیه‌ای تبریز از این آلاچرشاب‌ها استفاده می‌کردند.

از نکات جالب توجه اینکه یک بافنده به تنهایی می‌توانست در یک نصف روز یا یک روز کاری تمام یک تخته را که معمولا ۷ آرشین (۱۱۴ سانتی‌متر) طول و ۶۰ سانتی‌متر عرض آن بود ببافد.

---

منبع: کتاب در دست تالیف «سردرود زیبای ۳۰۰۰ ساله» به قلم مقصود سامع سردرودی